İngiltere, Fransa ve Almanya’dan oluşan E3 ülkeleri, İran’ın nükleer programıyla ilgili yükümlülüklerini ihlal ettiği gerekçesiyle, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) “snapback” mekanizmasını devreye sokmak için resmi başvuruda bulundu. Bu mekanizma, İran’a yönelik daha önce kaldırılmış BM yaptırımlarının otomatik olarak geri getirilmesini öngörüyor.
İran’dan sert tepki
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, söz konusu girişimi hukuki açıdan “temelsiz” olarak nitelendirdi ve “Bu haksız eyleme uygun şekilde yanıt vereceğiz” dedi. Erakçi, Avrupa ülkelerinin anlaşmadaki yükümlülüklerini uzun süredir ihlal ettiğini belirterek, kararın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile yürütülen işbirliğini zayıflatacağını savundu.
İran Dışişleri Bakanlığı da yaptığı yazılı açıklamada kararı “provokatif” olarak tanımladı ve “Bu yol, kontrol edilmezse BMGK’nın güvenilirliği üzerinde ciddi sonuçlar doğuracaktır” ifadelerini kullandı.
ABD’den destek
Washington yönetimi ise E3 ülkelerinin başvurusunu memnuniyetle karşıladığını duyurdu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın anlaşmaya uymadığının açık olduğunu ve BM yaptırımlarının geri dönmesi için sürece destek verdiklerini açıkladı.
30 günlük süreç başlıyor
BM kararlarına göre, snapback başvurusunun ardından 30 günlük bir diplomatik süreç işleyecek. Bu sürede yeni bir karar alınmazsa, 2015 anlaşmasıyla kaldırılan tüm yaptırımlar otomatik olarak geri yürürlüğe girecek.
Hangi yaptırımlar dönecek?
Mekanizma işletilirse, 2006-2010 arasında kabul edilen BM kararları yeniden geçerli olacak. Bu kapsamda:
-
İran’a silah ambargosu uygulanacak,
-
Balistik füze geliştirme faaliyetleri yasaklanacak,
-
Yüzlerce İranlı kişi ve kuruluşa yönelik mali ve seyahat kısıtlamaları geri gelecek.
Bu kritik adım, İran ile Batı arasındaki gerilimi yeniden tırmandırırken, önümüzdeki 30 gün içinde diplomatik çözüm bulunup bulunmayacağı belirleyici olacak.